Lesendur

Lesendur setjast í stól blaða- og fréttamanna með því að senda spurningu.  Spyr.is birtir svörin og einnig vinsælt efni af veraldarvefnum.

Spurðu spurningar Spurðu spurningar
Sjá yfirlit yfir svör Senda inn spurningu ADHD Samtökin, 15.Apr.2015 Til baka

Skráningum um ADHD tilfelli mjög áfátt á Íslandi

Þröstur Emilsson, framkvæmdastjóri ADHD samtakanna.

Þröstur Emilsson, framkvæmdastjóri ADHD samtakanna.

Í svari frá ADHD samtökunum, segir að skráningum um fjölda einstaklinga með ADHD sé mjög áfátt hér á landi og tölur aðeins til hjá örfáum opinberum aðilum. Til dæmis eru engar tölur til um fjölda greininga sem framkvæmdar eru af starfandi sálfræðingum eða geðlæknum. Rannsóknir hafa samt sýnt að í hverjum bekk í grunnskóla, geta verið um 1-2 börn með ADHD. Drengir eru fleiri en stúlkur og geta skýringarnar á því verið allnokkrar. Þannig eru stúlkur oftar með athyglisbrest en ekki ofvirkni og af því leiðir, eru þær ekki að sýna þau dæmigerðu hegðunareinkenni sem verða þess valdandi að greining er gerð. Þröstur Emilsson, framkvæmdastjóri ADHD samtakanna svaraði fyrirspurn frá lesanda og í því er að finna mikinn fróðleik um fyrstu kenningar eða vitneskju um ADHD. Hana má rekja til ársins 1845 en það var þó ekki fyrr en ríflega einni öld síðar, eða uppúr árinu 1980, sem skilningurinn á ADHD fór að mótast eins og við þekkjum hann best í dag.

 

Lesandi spyr:

1) Hvað hafa margir Íslendingar, börn eða fullorðnir, verið greindir með ADHD?

2) Hvenær var farið að greina ADHD fyrst á Íslandi?

Þröstur Emilsson, framkvæmdastjóri ADHD samtakanna, svaraði þessari fyrirspurn. 

Þröstur:

1) Hvað hafa margir Íslendingar, börn eða fullorðnir, verið greindir með ADHD?
 
Engar áreiðanlegar tölur eru til um fjölda einstaklinga sem greindir hafa verið með ADHD á Íslandi. Skráningu er mjög áfátt og aðeins til tölur frá örfáum opinberum aðilum. Engar tölur eru til um fjölda greininga sem framkvæmdar eru af sjálfstætt starfandi sálfræðingum eða geðlæknum á stofum svo dæmi sé tekið.
 
Rannsóknir hafa sýnt að 5-10% barna og unglinga glíma við athyglisbrest og ofvirkni. Þetta getur þýtt að 1-2 börn með ADHD gætu verið í hverjum bekk að meðaltali í öllum aldurshópum. Í hópi þeirra sem greinast með ADHD eru u.þ.b. þrír drengir á móti einni stúlku.
 
Ástæðan fyrir því er sennilega ekki ein heldur nokkrar. Til dæmis er talið að stúlkur komi síður til greiningar en drengir. Stúlkur hafi frekar athyglisbrest án ofvirkni og sýni þá ekki þessi dæmigerðu hegðunareinkenni, komi sér síður í vandræði og greinist þess vegna síður.
 
Þá hefur fullorðnum sem fá greiningu fjölgað mjög s.l. 2-3 ár en þar er helsta skýringin vitundarvakning og aðgengi að þjónustu en tilkoma ADHD teymis Landspítala vorið 2013, gerbreytti landslaginu fyrir fullorðna með ADHD.

 

2) Hvenær var farið að greina ADHD fyrst á Íslandi?
 
ADHD er skammstöfun á Attention Deficit Hyperactivitiy, það sem þýtt hefur verið á íslensku Athyglisbrestur með ofvirkni. ADHD er taugaþroskaröskun sem kemur snemma fram eða jafnvel fyrir sjö ára aldur og getur haft áhrif á daglegt líf, nám og félagslega getu einstaklingsins og eru ekki í samræmi við aldur og þroska hans.
 
Sá sem að fyrstur varð til þess að lýsa ADHD var Heinrich Hoffman. Það gerði hann árið 1845. Hoffman var læknir og skrifaði bækur um lyf og geðlækningar. Hann hafði líka sérstaka ánægju af því að skrifa fyrir ungan son sinn, afrakstur skrifa hans fyrir soninn var ljóðabók sem fjallaði um dreng sem var með ADHD.
Það var samt ekki fyrr en 1902 að Bretinn Sir. Georg F. Still kom fram með lýsingu á hópi barna sem voru hvatvís, voru með hegðunarvandamál, höfðu ekki stjórn á hegðun sinni og voru ekki að lifa árangursríku lífi. Í dag væru þessi börn greind með ADHD. Hegðun þessara barna einkenndist af ofvirkni, athyglisbresti og erfiðleikum með að hafa stjórn á hegðun sinni.
 
Áhugi Bandaríkjamanna á ADHD vaknaði þegar heilabólgufaraldur geisaði um landið á árunum 1917-1918. Hegðunareinkenni sem rekja mátti til sjúkdómsins komu fram í fari margra barna sem höfðu fengið hann. Einkennunum var lýst sem einbeitingarskorti, eirðarleysi, truflanir á vitsmunasviði ekki síst á minni. Í tengslum við heilabólgufaraldurinn fæddist sú hugmynd að einkennin gætu stafað af vægum heilaskaða og lifði sú hugmynd fram á sjötta og sjöunda áratuginn. Undir lok sjötta áratugarins voru menn á þeirri skoðun að hugtakið vægur heilaskaði væri of vítt og ósérhæft.
 
Það var svo í kringum 1980 sem að mótaður var sá skilningur sem ríkjandi er í dag, að ADHD sé að heilkenni sem standi saman af þremur meginflokkum einkenna sem eru athyglisbrestur, ofvirkni og hvatvísi. Þar mætti hugsa sér að miða við upphaf greiningar í þeirri mynd sem við þekkjum í dag.
 
Allra síðustu ár hefur þekkingu á röskuninni fleygt fram og fjölbreyttari úrræði eru í boði. Þó er enn langt í land með að einstaklingar með ADHD búi við þær aðstæður að sómi sé að.
Aðgengi almennings að geðheilbrigðisþjónustu, bæði þjónustu sálfræðinga og geðlækna, er langt í frá viðunandi og þörf á að bæta verulega þar úr, ekki síst utan höfðuðborgarsvæðisins.
 
Vona að þetta svari að einhverju leyti spurningunum.

Engar spurningar hafa verið samþykktar fyrir þessa frétt. Ef þú vilt leggja fram spurningu getur smellt á merki SPYR hjá fréttinni til að senda inn spurningu


Nýjast


Meira:

Sjรก yfirlit yfir svรถr Arion banki, 31.Jan.2017

Ekkja vissi ekki um séreignarsparnaðinn

Lífeyrissjóðir

Lesandi velti fyrir sér hvaða lög gilda um að senda yfirlit yfir séreignarsparnað og sagðist viðkomandi vita dæmi þess að kona látins manns, hefði ekkert vitað um séreignarsparnað mannsins síns sáluga. Arion banki tók að sér að svara þessari fyrirspurn og benti á lög um lífeyrissjóði. Þar... Meira

Sjรก yfirlit yfir svรถr Landssamtök lífeyrissjóða, 18.Jan.2017

Um rétt barna til lífeyris eftir fráfall foreldris

Lífeyrissjóðir

Börn sjóðfélaga lífeyrissjóða eiga rétt á barnalífeyri til 18 ára aldurs og lengur hjá sumum sjóðum. Þetta kemur fram í svari frá Landsamtökum lífeyrissjóða við spurningu frá lesanda. Í svarinu segir jafnframt að hafi sjóðfélagi átt séreignarsparnað, fellur hann til erfingja og skiptist á... Meira


Sjรก yfirlit yfir svรถr Landssamband lífeyrissjóða, 16.Mar.2016

Hvenær má byrja að taka út lífeyri? (Athugið vel hvort sjóðir gefi upp réttar upplýsingar)

Lífeyrissjóðir

Lesandi hafði samband við lífeyrissjóð og spurði hvenær hægt væri að byrja að taka út lífeyrisgreiðslur. Hann fékk þau svör að það væri við 65 ára aldurinn. Viðkomandi skoðaði síðan samþykktirnar hjá tilteknum lífeyrissjóði og sá að þar stendur að sjóðsfélagar mega byrja lífeyristöku 62 ára... Meira

Sjรก yfirlit yfir svรถr Lífeyrisjóður verslunarmanna, 07.Sep.2015

Mega lífeyrissjóðir starfrækja banka eða sparisjóð?

Lífeyrissjóðir

Um starfsemi lífeyrissjóða er hægt að lesa í lögum. Lögin mæla fyrir um hve mikil réttindi sjóðunum ber að lágmarki að veita fyrir greidd iðgjöld og hvernig sjóðunum er heimilt að fjárfesta.  Hér veltir lesandi fyrir sér hvort að lífeyrissjóðir mega starfsrækja banka eða sparisjóð.... Meira


Sjรก yfirlit yfir svรถr Lífeyrisjóður verslunarmanna, 10.Jun.2015

Stjórnarmenn í lífeyrissjóðum í 6-16 ár, karlmenn lengur en konur

Lífeyrissjóðir

Í svörum lífeyrissjóðanna má sjá að þeir sem hafa setið hvað lengst í stjórnum sjóðanna, hafa setið í stjórn í 6-16 ár. Þannig hefur Þorbjörn Guðmundsson setið í stjórn Sameinaða lífeyrissjóðsins frá árinu 1999. Í stjórn LSR hefur  Gunnar Björnsson setið frá árinu 2000. Konráð Alfreðsson og... Meira

Sjรก yfirlit yfir svรถr Spyr.is, 18.May.2015

Hver er bakgrunnur stjórnarmanna lífeyrissjóða? ,,Google" virkar best

Lífeyrissjóðir

Það er alls ekki svo, að almenningur geti með einföldum hætti áttað sig á því hverjir sitja í stjórnum lífeyrissjóða og hverjir ekki. Upplýsingagjöf lífeyrissjóðanna er í öllum tilfellum til staðar, en deila má um það hversu mikið upplýsingagildi uppgefnar upplýsingar hafa. Þannig er það... Meira

Svör


Nýjast

Varnir í byggðum vegna bráðnun jökla

Lesandi veltir fyrir sér þær niðurstöður vísindarannsókna sem benda til þess að yfirborð sjávar muni hækka... Meira


Um 2300 bifreiðar ótryggðar

Samkvæmt skrám Samgöngustofu voru tæplega 2300 bifreiðar ótryggðar í lok janúar, en fyrr í þessum mánuði... Meira


Hvað kostar að fá að sýna kvikmynd eða sjónvarpsþátt?

Það er engin almenn verðskrá til fyrir sýningarétt á kvikmyndum eða sjónvarpsefni en almennt eru rétthafar þeir... Meira


Hvað kostar að fara í gjaldþrot?

Hin svokallaða ,,skiptatrygging” kostar kr.250.000 en hún er greidd til tryggingar áður en ráðist er í... Meira


Klippt af 1.917 bifreiðum árið 2016

Á höfuðborgarsvæðinu voru skráningarmerki klippt af 1.917 ökutækjum. Í flestum tilfellum er skýringin sú að... Meira


Þingmenn mega sinna öðrum störfum

Svo lengi sem launagreiðslur nema ekki hærri tölu en 50% fyrir það starf sem þingmaður vill sinna, til viðbótar... Meira


Hæsta fasteignatilboði ekki alltaf tekið

Það er ekki sjálfgefið að hæsta tilboði í fasteign sé alltaf tekið því tilboð eru oft gerð með fyrirvörum, til... Meira


Upphæð til viðmiðunar: Skattfrjálsar gjafir?

Spyr.is hefur nokkrum sinnum fengið fyrirspurnir um, hvaða viðmið er hægt að miða við varðandi verðmæti gjafa... Meira


Ekkja vissi ekki um séreignarsparnaðinn

Lesandi velti fyrir sér hvaða lög gilda um að senda yfirlit yfir séreignarsparnað og sagðist viðkomandi vita... Meira


67 ára en engin gleraugu?

Spyr.is fékk skemmtilega fyrirspurn frá 67 ára gömlum lesanda sem spurði hvers vegna hann þyrfti ekki að nota... Meira


Upplýsingar um skaðabætur til sjúklinga ekki til

Lesandi sendi fyrirspurn og spurði hvort ríkið eða LHS hefði þurft að greiða skaðabætur til sjúklinga eða... Meira


Getur makalífeyrir látins maka skert aðrar greiðslur?

Lesandi velti því fyrir sér hvort lífeyrir eftir látinn maka, gætu orðið til þess að örorkubætur viðkomandi... Meira


Um rétt barna til lífeyris eftir fráfall foreldris

Börn sjóðfélaga lífeyrissjóða eiga rétt á barnalífeyri til 18 ára aldurs og lengur hjá sumum sjóðum. Þetta... Meira


Fasteigna- og húseigendamál: Hvað þarftu vita?

Það er að mörgu að huga við fasteignakaup en eins hafa lesendur Spyr.is verið iðnir við að senda inn spurningar... Meira


Erfðamálin: Spurt og svarað

Margar fyrirspurnir hafa borist Spyr.is um erfðamál og má sjá helstu svargreinar með því að smella á síðu... Meira


Skerðing örorkubóta í kjölfar fráfalls maka

Allar tekjur hafa áhrif á útreikning greiðslna vegna örorkulífeyris segir í svari frá Tryggingastofnun við... Meira


Draumráðning: Snjóflóð

Konu dreymdi að hún heyrir miklar drunur fyrir utan húsið hjá sér. Sér hún þá hvarþað kemur snjóflóð niður... Meira


Draumráðning: Peningar

Dreymdandann dreymdi að hann væri að tína upp 100 kr. mynt úr frostkrapa og þurfti að sparka upp frostkrapa til... Meira


Skerðast örorkubætur við fenginn arf?

Lesandi velti því fyrir sér hvort örorkubætur myndu skerðast, ef einstaklingur fær fasteign í arf, sem síðan er... Meira


Draumráðning: Ræktin

Konu dreymdi að hún fór í ræktina með vinkonu sinni. Vinkonunni gekk mjög vel að æfa en dreymandinn átti í... Meira


Varnir í byggðum vegna bráðnun jökla

Lesandi veltir fyrir sér þær niðurstöður vísindarannsókna sem benda til þess að yfirborð sjávar muni hækka... Meira


Um 2300 bifreiðar ótryggðar

Samkvæmt skrám Samgöngustofu voru tæplega 2300 bifreiðar ótryggðar í lok janúar, en fyrr í þessum mánuði... Meira


Hvað kostar að fá að sýna kvikmynd eða sjónvarpsþátt?

Það er engin almenn verðskrá til fyrir sýningarétt á kvikmyndum eða sjónvarpsefni en almennt eru rétthafar þeir... Meira


Hvað kostar að fara í gjaldþrot?

Hin svokallaða ,,skiptatrygging” kostar kr.250.000 en hún er greidd til tryggingar áður en ráðist er í... Meira


Klippt af 1.917 bifreiðum árið 2016

Á höfuðborgarsvæðinu voru skráningarmerki klippt af 1.917 ökutækjum. Í flestum tilfellum er skýringin sú að... Meira


Þingmenn mega sinna öðrum störfum

Svo lengi sem launagreiðslur nema ekki hærri tölu en 50% fyrir það starf sem þingmaður vill sinna, til viðbótar... Meira


Hæsta fasteignatilboði ekki alltaf tekið

Það er ekki sjálfgefið að hæsta tilboði í fasteign sé alltaf tekið því tilboð eru oft gerð með fyrirvörum, til... Meira


Upphæð til viðmiðunar: Skattfrjálsar gjafir?

Spyr.is hefur nokkrum sinnum fengið fyrirspurnir um, hvaða viðmið er hægt að miða við varðandi verðmæti gjafa... Meira


Ekkja vissi ekki um séreignarsparnaðinn

Lesandi velti fyrir sér hvaða lög gilda um að senda yfirlit yfir séreignarsparnað og sagðist viðkomandi vita... Meira


67 ára en engin gleraugu?

Spyr.is fékk skemmtilega fyrirspurn frá 67 ára gömlum lesanda sem spurði hvers vegna hann þyrfti ekki að nota... Meira


Upplýsingar um skaðabætur til sjúklinga ekki til

Lesandi sendi fyrirspurn og spurði hvort ríkið eða LHS hefði þurft að greiða skaðabætur til sjúklinga eða... Meira


Getur makalífeyrir látins maka skert aðrar greiðslur?

Lesandi velti því fyrir sér hvort lífeyrir eftir látinn maka, gætu orðið til þess að örorkubætur viðkomandi... Meira